De Omnibus-richtlijn voor webshops: prijzen, reviews en dark patterns
De Omnibus-richtlijn heeft geen pakkende naam en geen deadline die iedereen onthoudt, en juist daarom is hij ondergesneeuwd. Toch is dit het onderdeel van het consumentenrecht waar in Nederland de afgelopen jaren de grootste boetes voor zijn uitgedeeld. Niet voor ontbrekende pagina's, maar voor doorgestreepte prijzen die niet klopten.
Kort antwoordDe Omnibus-richtlijn (EU) 2019/2161 geldt in Nederland sinds 28 mei 2022. Een doorgestreepte van-prijs moet de laagste prijs zijn van de dertig dagen ervoor. Wie reviews van kopers toont, moet vermelden hoe die op echtheid worden gecontroleerd. De ACM handhaaft hierop en heeft er in 2024 vijf webshops voor beboet.
Hoe werkt de dertigdagenregel, met een rekenvoorbeeld?
De regel is kort: vergelijk je met een eigen eerdere prijs, dan moet die eerdere prijs de laagste zijn die je in de dertig dagen daarvoor hebt gehanteerd. Het doel is te voorkomen dat een winkel de prijs even verhoogt om daarna de oude prijs als aanbieding te presenteren.
Een voorbeeld maakt het concreet. Stond een product de afgelopen dertig dagen kortstondig op 100 euro maar was het daarvoor en daarna 80 euro, dan is 80 euro de referentieprijs. Vijftig procent korting betekent dan 40 euro, niet 50.
De regel geldt voor alle verkoopvormen en voor roerende zaken. Diensten en digitale inhoud vallen erbuiten, wat betekent dat een e-book of een abonnement er niet onder valt.
Welke uitzonderingen zijn er?
Er zijn drie uitzonderingen die er in de praktijk toe doen, en één ervan is minder ruim dan hij lijkt.
- Nieuwe producten: zit een product korter dan dertig dagen in je assortiment, dan geldt de periode dat het beschikbaar was.
- Bederfelijke waar: hier mag je vergelijken met de prijs die direct vóór de verlaging gold.
- Progressieve verlagingen: bij een onafgebroken reeks opeenvolgende verlagingen mag je de prijs van vóór de eerste verlaging aanhouden. De voorwaarde is dat je er tussendoor niet omhoog gaat, want dan begint de reeks opnieuw.
Wat regelt de richtlijn over reviews?
Het tweede spoor van de richtlijn gaat over reviews, en dat spoor wordt vaak vergeten omdat het minder concreet klinkt dan een prijsregel. De kern is eenvoudig: als je klantbeoordelingen toont, moet je vertellen of en hoe je controleert dat ze van echte kopers komen.
Twee dingen staan op de zwarte lijst van oneerlijke handelspraktijken, en die lijst kent geen tegenbewijs: beweren dat reviews van kopers komen zonder redelijke stappen om dat te verifiëren, en valse reviews plaatsen of laten plaatsen. Een sterrengemiddelde tonen zonder één zin over de herkomst is daarmee een risico dat je met één alinea wegneemt.
Welke ontwerpkeuzes gelden als misleidend?
Het derde spoor gaat over misleidende ontwerpkeuzes: de vormgeving van een bestelstroom die iemand duwt naar een keuze die hij niet wilde maken. Vier vormen komen in webshops veel voor.
- Kunstmatige schaarste: 'nog 2 op voorraad' terwijl het getal niet uit de voorraadadministratie komt.
- Kunstmatige tijdsdruk: een aftelklok die opnieuw begint zodra je de pagina herlaadt.
- Vooraf aangevinkte extra's, zoals een verzekering of een nieuwsbrief.
- Een weigeren-knop die onopvallender is vormgegeven dan de accepteren-knop, ook buiten de cookiebanner.